Viyana’da kedilerin gizemi çözüldü

Viyana Üniversitesi araştırması bildiklerimizi değiştirdi. Kedilerin huzur ve rahatlık anlarında çıkardığı o tanıdık “guruldama” sesi, yıllardır hayvan davranışları üzerine çalışan bilim insanlarının ilgisini çekiyor. Ancak Viyana Üniversitesi öncülüğündeki araştırma, kedilerin bu sesi nasıl ürettiğine ilişkin eski teorilerin yeniden değerlendirilmesine yol açtı.

Christian T. Herbst liderliğindeki uluslararası araştırma ekibinin çalışması, 2023 yılında dünyaca tanınan bilim dergisi Current Biology‘de yayımlandı. Araştırmada, kedilerin gırtlaklarının, beyin ya da sinir sisteminden gelen tekrarlayan bir uyarı olmadan da guruldama frekanslarında titreşim üretebildiği ortaya konuldu.

Gırtlakta dikkat çeken özel yapı

Uzun yıllardır kabul gören görüşe göre kediler, guruldama sırasında gırtlaklarındaki bazı kasları yaklaşık 20-30 kez saniyede kasıp gevşetiyor ve bu hareket solunum havasını ritmik biçimde modüle ediyordu.

Viyana Üniversitesi araştırmacıları ise bu açıklamanın tek başına yeterli olmayabileceğini gösterdi.

Araştırmada sekiz evcil kediden alınan gırtlak örnekleri laboratuvar ortamında incelendi. Sinir bağlantısı ve aktif kas hareketi bulunmayan bu gırtlakların, hava akımı uygulandığında kendi kendine titreşerek kedilerin tipik guruldama frekanslarında ses üretebildiği görüldü.

Araştırmacıların anatomik incelemelerinde ise kedilerin ses tellerinin içinde, çapı 4 milimetreye kadar ulaşabilen bağ dokusu kütleleri veya “yastıkçık” benzeri özel yapılar tespit edildi. Bu yapıların, kedilerin küçük vücutlarına rağmen son derece düşük frekanslarda ses çıkarabilmelerine yardımcı olduğu düşünülüyor.

Klarnet kamışı gibi titreşim

Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, guruldama mekanizmasının daha çok klasik ses üretimindeki miyoelastik-aerodinamik mekanizmayla (MEAD) açıklanabileceğini göstermesi.

Basitçe anlatmak gerekirse, hava akımı ses tellerini harekete geçiriyor ve ses telleri kendi kendini sürdüren bir titreşim oluşturuyor. Araştırmacılar bu mekanizmanın, insanlarda görülen “vocal fry” adı verilen çatallı veya gıcırtılı ses üretimine bazı yönlerden benzediğini belirtiyor.

Bu nedenle kedinin guruldamasını yalnızca “kaslarını hızla kasıp gevşetmesi” şeklinde açıklamak artık yeterli görülmüyor.

25-30 Hz’lik son derece düşük ses

Araştırmada sekiz kedinin gırtlağı da 25-30 Hz civarındaki tipik guruldama frekanslarında titreşim üretebildi.

Bu son derece düşük bir frekans. Araştırmacılar, kedilerin yalnızca birkaç kilogramlık vücut ağırlığına sahip olmalarına rağmen bu kadar düşük frekansta ses çıkarabilmesinde ses tellerindeki özel bağ dokusu yapılarının önemli rol oynayabileceğini düşünüyor.

Çalışmanın ayrıntılarında ise bazı gırtlak örneklerinde yaklaşık 15 ile 200 Hz arasında değişen frekansların üretilebildiği ve guruldama ile diğer kedi sesleri arasında keskin bir sınır bulunmayabileceği belirtildi.

Peki kediler gerçekten kaslarını kullanmıyor mu?

Burada araştırmanın önemli bir ayrıntısı bulunuyor.

Bilim insanları, yeni bulguların kedilerin guruldarken hiçbir şekilde kaslarını kullanmadığını kesin olarak kanıtlamadığını özellikle vurguluyor. Çalışma, çıkarılmış gırtlakların sinirsel uyarı veya aktif kas kasılması olmadan da guruldama benzeri titreşim üretebildiğini gösteriyor.

Dolayısıyla eski “aktif kas kasılması” teorisi tamamen ortadan kalkmış değil. Araştırmacılara göre kedilerin gerçek yaşamda guruldama sırasında hem pasif, kendi kendini sürdüren titreşim mekanizmasından hem de kas aktivitesinden yararlanması mümkün.

Viyana’daki araştırmanın asıl mesajı

Sonuç olarak çalışma, “kediler guruldarken kaslarını hiç kullanmıyor” demekten ziyade, guruldamanın oluşması için daha önce düşünüldüğü kadar hızlı ve sürekli kas kasılmalarının şart olmayabileceğini ortaya koyuyor.

Araştırmacılar, kedilerin gırtlağındaki özel anatomik yapıların, hava akımının etkisiyle çok düşük frekanstaki titreşimleri mümkün kıldığını düşünüyor.

Yani evde yanımızda sessizce oturan ve derinden “mırıl mırıl” ses çıkaran bir kedinin gırtlağında, uzun yıllar boyunca sanıldığından çok daha karmaşık bir ses üretim sistemi bulunuyor.

Araştırma, aynı zamanda kedilerin guruldamasının hâlâ tamamen çözülmüş bir konu olmadığını da gösteriyor. Viyana Üniversitesi, mevcut bulguların önceki teoriyi tamamen çürütmediğini ve mekanizmanın daha iyi anlaşılması için yeni araştırmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtiyor.