Gökşin Sipahioğlu: Dünyayı objektifinden gören Türk gazeteci

İzmir’den Paris’e uzanan bir hayat… Savaşların, devrimlerin, darbelerin ve tarihe geçen olayların tanığı olan bir Türk foto muhabiri. Gökşin Sipahioğlu, yalnızca fotoğraf çeken bir gazeteci değil, dünya basınında kendi imzasını atan bir haber fotoğrafçılığı efsanesiydi.

Bir insanın hayatı bazen tek bir tutkuyla değişir. Gökşin Sipahioğlu’nun hayatını değiştiren tutku ise fotoğraf ve gazetecilikti. Türkiye’den dünyaya açılan bu yolculuk, onu uluslararası fotoğraf ajanslarının en önemli isimlerinden biri hâline getirdi.

İzmir’de başlayan bir dünya yolculuğu

28 Aralık 1926’da İzmir’de dünyaya gelen Sipahioğlu, eğitim hayatını İstanbul’daki Saint-Joseph Fransız Lisesi’nde sürdürdü. Ardından İstanbul Üniversitesi’nde gazetecilik eğitimi aldı.

Ancak onun hayatında yalnızca gazetecilik yoktu. Spora, özellikle basketbola büyük ilgi duyuyordu. Kadıköy Spor Kulübü’nün kuruluşunda yer aldı ve basketbol oynadı. Bu spor tutkusu, ilerleyen yıllarda Türkiye basketbol tarihinde de iz bırakacak bir girişimin parçası oldu.

Gazeteciliğe 1952 yılında İstanbul Ekspres gazetesinde spor yazıları yazarak başladı. Kısa sürede dikkat çekti ve gazetenin yazı işleri müdürlüğüne kadar yükseldi.

1957 yılında ise kendi gazetesini kurdu: Yeni Gazete. Annesinin Nişantaşı’ndaki evini ipotek ettirerek bu girişimi hayata geçirmesi, onun gazeteciliğe ne kadar inandığının çarpıcı bir göstergesiydi. Gazetesinde Çetin Altan ve Aziz Nesin gibi önemli isimlere de yer verdi.

Savaşların ve tarihin tam ortasında

Sipahioğlu’nun uluslararası gazetecilikte yükselişi, 1956 Süveyş Krizi sırasında çektiği fotoğraflarla başladı. Sina Yarımadası’ndaki çatışmalarda yaralanan Mısırlı askerleri fotoğraflayarak dünya basınının dikkatini çekti.

Onun gazetecilik anlayışı, olayları uzaktan izlemek değil, tarihin yaşandığı yere gitmekti.

1961 yılında Arnavutluk’a giderek Enver Hoca yönetimi altındaki kapalı ülkeden haber ve fotoğraflar ulaştırdı. 1962‘de ise Küba Füze Krizi sırasında, ülkeye girişi zorlaştıran koşullara rağmen bir gemi mürettebatı arasında Küba’ya ulaşmayı başardı.

Çektiği fotoğraflar ABD’de yaklaşık 40 gazetenin birinci sayfasında yayımlandı. Bu başarı, İzmir doğumlu Türk gazetecinin uluslararası basında tanınmasını sağladı.

1968 yılında Paris’teki öğrenci olaylarını ve sokak çatışmalarını fotoğrafladı. Aynı yıl Prag Baharı’nın ardından Çekoslovakya’daki gelişmeleri takip etti. Çin’e yaptığı haber yolculukları da uluslararası gazetecilik kariyerinin önemli durakları arasındaydı.

Sipahioğlu artık yalnızca bir Türk gazeteci değil, dünyanın önemli haber merkezlerinin yakından tanıdığı bir foto muhabiriydi.

Bir fotoğrafçıdan dünya markasına: Sipa Press

Sipahioğlu’nun en büyük başarısı, yalnızca kendi çektiği fotoğraflarla sınırlı kalmadı. O, fotoğraf haberciliğinin dünyadaki örgütlenme biçimini de değiştiren isimlerden biri oldu.

1969 yılında temellerini attığı, 1973 yılında resmî olarak kurulan Sipa Press, Paris merkezli uluslararası bir fotoğraf ajansına dönüştü. Bu girişimde Amerikalı gazeteci Phyllis Springer ve gazeteci Kosta Daponte de yer aldı.

Başlangıçta Paris’teki küçük bir ofiste faaliyet gösteren ajans, zamanla dünyanın dört bir yanındaki foto muhabirlerini bir araya getirdi.

Sipa Press; savaşları, siyasi krizleri, toplumsal hareketleri, doğal afetleri ve dünyanın gündemini değiştiren olayları fotoğraflarla belgeledi.

Ajansın en büyük gücü, olaylar yaşandıktan sonra fotoğraf aramak yerine, olayların nerede yaşanabileceğini önceden sezerek fotoğrafçılarını doğru noktalara yönlendirmesiydi.

Sipahioğlu yalnızca fotoğrafçıları çalıştıran bir yönetici değildi. Genç gazetecileri destekliyor, onlara fırsat veriyor ve uluslararası basında kendilerini göstermelerinin önünü açıyordu.

İstanbul Modern’in 2006 yılında düzenlediği retrospektif sergide, onun 119 fotoğrafı sergilendi. Sipa Press’in fotoğraf arşivinin ise 20 milyonu aşkın kareye ulaştığı belirtildi.

Dünyanın takdir ettiği bir Türk

Gökşin Sipahioğlu’nun başarısı Fransa’da da büyük saygı gördü. Fransız basını ona “Le Grand Turc” (Büyük Türk) lakabını verdi.

Uluslararası gazeteciliğe yaptığı katkılar nedeniyle 1994 yılında Fransa’nın Sanat ve Edebiyat nişanına layık görüldü. 2000 yılında Türkiye Devlet Üstün Hizmet Madalyası ile ödüllendirildi. 2007 yılında ise Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac tarafından Legion d’Honneur Şövalyesi ilan edildi.

2001 yılında Sipa Press’i Fransız Sud Communication grubuna sattı. Ancak 2003 yılına kadar ajansın başkanlığını sürdürdü.

5 Ekim 2011: Paris’te sona eren bir ömür

Gökşin Sipahioğlu, 5 Ekim 2011 tarihinde Paris’te, 84 yaşında hayatını kaybetti.

Ardında yalnızca binlerce fotoğraf değil, dünya gazeteciliğine kazandırdığı bir kurum, yetişmesine katkı sunduğu foto muhabirleri ve örnek alınacak bir meslek hayatı bıraktı.

Onun hikâyesi, İzmir’de doğan bir Türk gazetecinin, dünyanın en önemli fotoğraf ajanslarından birini nasıl kurabileceğinin hikâyesiydi.

Bir fotoğraf makinesi, cesaret, merak ve doğru zamanda doğru yerde olma tutkusu…

Gökşin Sipahioğlu, fotoğrafın yalnızca bir görüntü olmadığını; tarihe tanıklık etmek, dünyaya haber vermek ve unutulmayacak anları gelecek kuşaklara taşımak olduğunu gösterdi.

Bugün dünya basın fotoğrafçılığının tarihinden söz edildiğinde onun adının hâlâ anılması boşuna değil.

İzmir’de doğdu, Paris’te dünya gazeteciliğinin zirvesine çıktı. Gökşin Sipahioğlu, Türkiye’den çıkıp dünyaya iz bırakan gazetecilerden biri olarak tarihteki yerini aldı.